Bir programcının dünyası

C# ile geliştirdiğimiz sınıflardan event yayınlamaya genellikle ihtiyaç duyarız.

Bir sınıftan event yayınlamak için, artık ezberlediğimiz üzere, aşağıdaki yöntemi kullanırız;

public class EventTest
{
	public event EventHandler MyEvent;

	public void RaiseEvent()
	{
		if(MyEvent != null)
		{
			MyEvent(this, EventArgs.Empty);
		}
	}
}

Devlicious‘da gördüğüm makalede, Rob Eisenberg yeni bir yöntem öneriyor.

Makaleye göre, yukarıdaki event yayınlama kodunu aşağıdaki gibi de yazabiliriz;

public class EventTest
{
	public event EventHandler MyEvent = delegate {};

	public void RaiseEvent()
	{
		MyEvent(this, EventArgs.Empty);
	}
}

Sizce hangisini tercih etmeliyiz?

Sadece bir method içerisinde kullanacağınız basit class‘lara kaç defa ihtiyaç duydunuz? Böyle bir class’a her ihtiyaç duyduğunuzda yapmanız gereken, yeni bir class oluşturup, bütün tanımlama kodlarını (private alanlar, public alanlar, vs.) yazmaktır.

C# dili, İsimsiz Tip (Anonymous Type) tanımlamaya izin veriyor. Üstelik, private ve public öğelerin oluşturulmasını ve yönetilmesini C# dilinin kendisi üstleniyor.

public class HataLogla()
{
	var Hata = new { Mesaj = "Hata Mesajının Kendisi", Tarih = DateTime.Now, Yer = "XClass.YMethod" };
	var Kullanici = new { Id = 42, AdSoyad = "Engin Polat", Yonetici = "Ali Veli" };

	string Loglanacak = string.Format("Hata Mesajı: {0}\nTarih: {1} {2}\nHatanın Oluştuğu Yer: {3}\n\nKullanıcıId: {4}\nKullanıcı Adı: {5}\nYöneticisi: {6}", Hata.Mesaj, Hata.ToShortDateString(), Hata.Tarih.ToLongTimeString(), Hata.Yer, Kullanici.Id, Kullanici.AdSoyad, Kullanici.Yonetici);

	File.WriteAllText(Loglanacak, @"C:\Log\Log.txt");

	MessageBox.Show(Hata.Mesaj, Hata.Tarih);
}

Yukarıdaki kodda yer alan Hata ve Kullanici değişkenlerinin tipleri, derleme zamanında derleyici tarafından otomatik oluşturulur. Eğer method‘un içerisine aşağıdaki kodları eklersek;

MessageBox.Show("Hata değişkeninin tipi : " + Hata.GetType().ToString());
MessageBox.Show("Kullanici değişkeninin tipi : " + Kullanici.GetType().ToString());

Mesaj kutularında şu değerleri görürüz;

Hata değişkeninin tipi : <>f_AnonymousType0’3[System.String,System.DateTime,System.String]
Kullanici değişkeninin tipi : <>f_AnonymousType0’3[System.Int32,System.String,System.String]

Farkettiğiniz gibi, böyle bir tip oluşturmaya çalışırsak, derleme zamanında hata alırız, ama C# derleyicisi bizim için bu tipleri oluşturuyor.

Değişkenin tipini veremeyeceğimiz için, C# diline var anahtar kelimesi eklenmiştir.

var anahtar kelimesi sayesinde, değişkenin tipi atandığı değerden otomatik olarak çözümleniyor.

İsimsiz Tipler (Anonymous Types) IDisposable interface’ini uygulamadığı için, Disposable olamazlar.

Eğer yukarıdaki örneği geleneksel kodlama teknikleri ile yazacak olsaydık;

public class HataBilgi
{
	private string _Mesaj = string.Empty;
	private DateTime _Tarih = DateTime.Now;
	private string _Yer = string.Empty;

	public string Mesaj
	{
		get
		{
			return _Mesaj;
		}
		set
		{
			_Mesaj = value;
		}
	}

	public DateTime Tarih
	{
		get
		{
			return _Tarih;
		}
		set
		{
			_Tarih = value;
		}
	}

	public string Yer
	{
		get
		{
			return _Yer;
		}
		set
		{
			_Yer = value;
		}
	}

	public HataBilgi(string Mesaj, DateTime Tarih, string Yer)
	{
		this.Mesaj = Mesaj;
		this.Tarih = Tarih;
		this.Yer = Yer;
	}
}

public class KullaniciBilgi
{
	private int _Id = 0;
	private string _AdSoyad = string.Empty;
	private string _Yonetici = string.Empty;

	public int Id
	{
		get
		{
			return _Id;
		}
		set
		{
			_Id = value;
		}
	}

	public string AdSoyad
	{
		get
		{
			return _AdSoyad;
		}
		set
		{
			_AdSoyad = value;
		}
	}

	public string Yonetici
	{
		get
		{
			return _Yonetici;
		}
		set
		{
			_Yonetici = value;
		}
	}

	public KullaniciBilgi(int Id, string AdSoyad, string Yonetici)
	{
		this.Id = Id;
		this.AdSoyad = AdSoyad;
		this.Yonetici = Yonetici;
	}
}

public class HataLoglama
{
	HataBilgi Hata = new HataBilgi("Hata Mesajının Kendisi", DateTime.Now, "XClass.YMethod");
	KullaniciBilgi Kullanici = new KullaniciBilgi(42, "Engin Polat", "Ali Veli");

	string Loglanacak = string.Format("Hata Mesajı: {0}\nTarih: {1} {2}\nHatanın Oluştuğu Yer: {3}\n\nKullanıcıId: {4}\nKullanıcı Adı: {5}\nYöneticisi: {6}", Hata.Mesaj, Hata.ToShortDateString(), Hata.Tarih.ToLongTimeString(), Hata.Yer, Kullanici.Id, Kullanici.AdSoyad, Kullanici.Yonetici);

	File.WriteAllText(Loglanacak, @"C:\Log\Log.txt");

	MessageBox.Show(Hata.Mesaj, Hata.Tarih);
}

İsimsiz Tip yeteneklerini kullanarak yazdığımızda ise;

public class HataLogla()
{
	var Hata = new { Mesaj = "Hata Mesajının Kendisi", Tarih = DateTime.Now, Yer = "XClass.YMethod" };
	var Kullanici = new { Id = 42, AdSoyad = "Engin Polat", Yonetici = "Ali Veli" };

	string Loglanacak = string.Format("Hata Mesajı: {0}\nTarih: {1} {2}\nHatanın Oluştuğu Yer: {3}\n\nKullanıcıId: {4}\nKullanıcı Adı: {5}\nYöneticisi: {6}", Hata.Mesaj, Hata.ToShortDateString(), Hata.Tarih.ToLongTimeString(), Hata.Yer, Kullanici.Id, Kullanici.AdSoyad, Kullanici.Yonetici);

	File.WriteAllText(Loglanacak, @"C:\Log\Log.txt");

	MessageBox.Show(Hata.Mesaj, Hata.Tarih);
}

Aradaki fark açıkça ortada!

C# 3.0 ile gelen partial keyword’u sayesinde partial class tanımlayabiliyoruz.

partial keyword’unun pek bilinmeyen bir kullanım alanı ise method‘lardır.

partial class tanımlayabildiğimiz gibi partial method‘da tanımlayabiliyoruz.

partial class‘ları tanımlamamızdaki en büyük fayda, kod üreticiler olmuştur. partial method tanımlamanın güzelliği de işte burada. Bir kod üreticisi ile otomatik olarak kod ürettirirken, partial method‘lar ürettirebiliriz.

Eğer üretilmiş partial method‘u uygulamazsanız, ilgili partial method‘u çağıran kod parçaları hata vermiyor.

Basitçe, uygulanmamış partial method çağrıları derleme (compile) sırasında yok sayılıyor.

Ama partial method‘lar için bazı kısıtlamalar ve kurallar var;

• partial method’ların geri dönüş tipi herzaman void olmalıdır
• partial method’lar out parametreler alamazlar, ama ref parametreler alabilirler
• partial method’lar extern olamazlar
• partial method’lar erişim belirleyici alamazlar, çünkü herzaman private erişim belirleyicisine sahiptirler
• partial method’lar virtual olamazlar
• partial method’lar static olabilir
• partial method’lar generic olabilir
• partial method’lara delegate bağlanamaz, çünkü partial method’un çalışma zamanında (runtime) var olacağı garanti değildir

Bu bilgilerden sonra örnek bir class yazalım;

public partial class DataAccessLayer
{
	partial void ResetConnection();
}

public partial class DataAccessLayer
{
	partial void ResetConnection()
	{
		///Connection'ı resetleyen kod
	}

	public void Reset()
	{
		ResetConnection();
	}
}

Gördüğünüz gibi, Reset() isminde public bir method yazmam gerekti. Çünkü, ResetConnection() method‘u partial olduğu için private erişim belirleyicisine sahip.

Eğer yukarıdaki kodun exe/dll dosyasına ILDASM tool’u bakarsak, DataAccessLayer.ResetConnection() private method’unu ve Reset() method‘u içerisinde bu method’u çağıran kod parçasını görürüz.

Eğer ResetConnection() method’unu uyguladığımız kod parçasını sildikten sonra, ILDASM ile bakarsak, DataAccessLayer.ResetConnection() private method’unun bulunmadığını ve Reset() method’unda bu method’u çağıran kod parçası olmadığını görürüz.

Böylece çalışma zamanı hatası almayız.

Öncelikle erişim belirleyicilerin (access modifiers) nerelere uygulandığını bilmemiz lazım; C# projesinde tanımlanmış tüm varlıklara uygulanabilir, buna class, struct, function, method, property ve class seviyesindeki tüm değişkenler dahildir.

Peki, neden erişim belirleyicilere ihtiyaç duyarız?

Çünkü, uygulamamızda kullandığımız varlıkların bulundukları kod bloğunun dışından erişilip/erişilemeyeceğini belirlemek isteriz.

C# dilinde tanımlı erişim belirleyiciler (access modifiers);

public : public olarak tanımlanan öğe, kod bloğunun içinde ve dışında tamamen erişilebilirdir. Yani, hiçbir kısıtlama yoktur.

protected : protected olarak tanımlanan öğe, sadece tanımlandığı class’ın içinde ve o class’tan türetilmiş diğer class’ların içinde erişilebilirdir.

internal : internal olarak tanımlanan öğe, bulunduğu assembly’nin (Dll veya Exe dosyası) içinde erişilebilirdir. Dll veya Exe dosyasının içerisinde erişim için kısıtlama yoktur, ama dışarıdan erişilemez.

protected internal : protected internal erişim belirleyicisi, protected ve internal erişim belirleyicilerinin VEYA (OR) işlemiyle birleştirilmiş halidir. protected internal olarak tanımlanmış öğe, tanımlandığı class’ın içinde ve o class’tan türetilmiş diğer class’ların içinde erişilebilir. Ayrıca, aynı assembly içinde olmasalar dahi, tanımlandığı class’tan türetilmiş diğer class’ların içinde de erişilebilirdir.

private : private olarak tanımlanan öğe, sadece tanımlandığı class’ın içerisinde erişilebilirdir. En katı erişim belirleyicidir.

Aslında CLR içinde tanımlı bir erişim belirleyici daha vardır. FamilyAndAssembly olarak bilinir. C# kelimeleri ile benzetmeye çalışırsak, protected VE (AND) internal erişim belirleyicisidir. C# dili bu erişim belirleyicisini desteklemez, eğer kullanmanız gerekiyorsa, C++ ve direk IL yazmanız gerekmektedir.

class veya struct‘lar ya public, ya da internal olabilir, varsayılan olarak internal erişim belirleyicisine sahiptirler.

Varsayılan olarak class içerisinde tanımlı öğeler private erişim belirleyicisine sahiptirler.

struct içerisinde tanımlı öğeler public, internal veya private olabilirler. struct‘lar türetmeyi desteklemediği için protected ve protected internal erişim belirleyicisine zaten ihtiyaçları yoktur.

Uygulamalarımızı geliştirirken birçok class veya struct yazmamız gerekir.

Bu class veya struct‘ların hemen hepsinde özelliklere (properties) ihtiyaç duyarız.

Çünkü, local değişkenlerin public değil, private olmasını isteriz. Bu durumda yapmamız gereken public olmasını istediğimiz local değişkenlere birer tane özellik (property) yazmaktır.

Örnek Personel Class‘ı aşağıdaki gibi olacaktır;

public class Personel
{
	private int PersonelId;
	private string AdSoyad;
}

public class Personel
{
	private int _PersonelId;
	private string _AdSoyad;

	public int PersonelId
	{
		get { return _PersonelId; }
		set { _PersonelId = value; }
	}

	public string AdSoyad
	{
		get { return _AdSoyad; }
		set { _AdSoyad = value; }
	}
}

Sadece okuma/yazma yapan iki özellik için ne faz kod yazdık, değil mi?

Eğer get/set blokları arasına özel iş yapan kod yazmamız gerekiyorsa, yukarıdaki gibi yapmaya devam etmeliyiz.

Fakat sadece okuma/yazma yapan özellikleri C# 3.0‘dan itibaren daha kısa yazabiliyoruz;

public class Personel
{
	public int PersonelId { get; set; }

	public string AdSoyad { get; set; }
}

Gördüğünüz gibi local değişkenlerin oluşturulması ve yönetilmesi işini yapmakla uğraşmıyoruz.

Eğer local değişkenlerin nasıl oluşturulduğunu merak ediyorsanız, projenizi compile ettikten sonra, ortaya çıkan exe/dll dosyasını ILDASM (Intermediate Language Disassembler) tool’u ile açıp bakabilirsiniz.

PersonelId özelliği için <>k__AutomaticallyGeneratedPropertyField0 isimli bir değişkenin oluşturulduğu ve tipininde int olduğunu göreceksiniz.

Otomatik oluşturulan değişken’in ismini herhangi bir kod parçasında kullanmaya çalışırsak, derleme (compile) zamanında yazım hatası (syntax error) alırız, yani local değişkenleri kullanamayız.

Eski stil kodlamada sadece okunabilir (readonly) veya sadece yazılabilir (writeonly) property tanımlayabiliyorduk. Bunu yeni stil kodlamada da yapabilir miyiz?

Cevap Evet, aşağıdaki kodu inceleyin;

public class Personel
{
	public int PersonelId { get; private set; }
	public string AdSoyad { private get; set; }
}