Bir programcının dünyası

Sql Server‘da çalıştırılan her sorgu, aslında çalıştırılmadan önce derleme (compile) işlemine tabi tutulur. Bu derleme işlemi sonucunda Sql Server query plan denilen çıktıyı üretir.

Query Plan, query processor‘e (sorguyu işleyen birim), sorgunun ihtiyaç duyduğu veriler için veritabanında bulunan tablo ve index‘lere fiziksel olarak nasıl erişebileceğini söyler.

Fakat, query plan elde etmek için yapılan bu derleme işlemi, bazı sorgular için çok pahalı olabilir.

Sql Server, aynı sql sorgusunun defalarca çalıştırıldığı durumlarda, derleme işleminin yükünü azaltmak için, query plan cache denilen hafıza bölgesinde query plan‘ları önbellekler.

Query plan cache, önbellekleyeceği sorguları basit bir hash tablo‘da saklar. Hash tablo’nun iki alanı vardır, birinde sql sorgusunun kendisini, diğerinde derleme sonucu ortaya çıkan query plan‘ı saklar.

Sql Server, yeni bir sorgu çalıştıracağı zaman, ilk önce query plan cache‘te sorgunun query plan‘ı var mı diye bakar. Eğer bulursa, daha önce önbelleklenmiş bu query plan‘ı kullanır. Bulamazsa, ilk önce sorguyu yazım denetimine tabi tutar, sonra sorguyu derler ve oluşan query plan‘ı bu listeye ekler.

Query plan cache‘in getirdiği performans artışını ölçmek için, öncelikle Sql Server’daki query plan cache’i boşaltacağız;

DBCC FREEPROCCACHE

Dikkat : Bu komutu kullandığınızda, Sql Server üzerinde bulunan tüm query plan cache silinir. Veritabanı veya belli bir sorgu için temizleme mümkün değildir. Bu komutun Canlı Veritabanında (Production Database) kullanılmaması önerilir.

Şimdi Sql Server’ın sorguyu inceleme ve derleme işlemi için ne kadar vakit harcadığını bulmamız lazım. Yapmamız gereken, sorguyu çalıştırmadan önce aşağıdaki komutu çalıştırmak;

SET STATISTICS TIME ON

Şimdi sorgumuzu çalıştırabiliriz. Ben Sql Server 2008 için hazırlanmış örnek veritabanında (AdventureWorks 2008R2) aşağıdaki sorguyu çalıştırıyorum;

SELECT * FROM HumanResources.Employee WHERE BusinessEntityId IN (1, 2);

Sorgu sonucu;

SQL Server parse and compile time:
	CPU time = 0 ms, elapsed time = 12 ms.

(2 row(s) affected)

SQL Server Execution Times:
	CPU time = 0 ms,  elapsed time = 1 ms.

Gördüğünüz gibi, sorgunun parse ve compile işlemine tabi tutulması 12 ms. sürdü. Sorgunun çalıştırılması ise 1 ms. sürdü.

Aynı sorguyu tekrar çalıştırırsak, elde edeceğimiz sonuç;

SQL Server parse and compile time:
	CPU time = 0 ms, elapsed time = 1 ms.

(2 row(s) affected)

SQL Server Execution Times:
	CPU time = 0 ms,  elapsed time = 1 ms.

Query plan cache sayesinde, parse ve compile işlemi 12 ms. yerine 1 ms. sürdü.

Not : Sql Server’ın istatistik toplarken ulaşabileceği en düşük kesinlik süresi 1 ms.’dir. 1 ms.’den kısa süren işler için bile Sql Server 1 ms. raporlar.

Sadece bir method içerisinde kullanacağınız basit class‘lara kaç defa ihtiyaç duydunuz? Böyle bir class’a her ihtiyaç duyduğunuzda yapmanız gereken, yeni bir class oluşturup, bütün tanımlama kodlarını (private alanlar, public alanlar, vs.) yazmaktır.

C# dili, İsimsiz Tip (Anonymous Type) tanımlamaya izin veriyor. Üstelik, private ve public öğelerin oluşturulmasını ve yönetilmesini C# dilinin kendisi üstleniyor.

public class HataLogla()
{
	var Hata = new { Mesaj = "Hata Mesajının Kendisi", Tarih = DateTime.Now, Yer = "XClass.YMethod" };
	var Kullanici = new { Id = 42, AdSoyad = "Engin Polat", Yonetici = "Ali Veli" };

	string Loglanacak = string.Format("Hata Mesajı: {0}\nTarih: {1} {2}\nHatanın Oluştuğu Yer: {3}\n\nKullanıcıId: {4}\nKullanıcı Adı: {5}\nYöneticisi: {6}", Hata.Mesaj, Hata.ToShortDateString(), Hata.Tarih.ToLongTimeString(), Hata.Yer, Kullanici.Id, Kullanici.AdSoyad, Kullanici.Yonetici);

	File.WriteAllText(Loglanacak, @"C:\Log\Log.txt");

	MessageBox.Show(Hata.Mesaj, Hata.Tarih);
}

Yukarıdaki kodda yer alan Hata ve Kullanici değişkenlerinin tipleri, derleme zamanında derleyici tarafından otomatik oluşturulur. Eğer method‘un içerisine aşağıdaki kodları eklersek;

MessageBox.Show("Hata değişkeninin tipi : " + Hata.GetType().ToString());
MessageBox.Show("Kullanici değişkeninin tipi : " + Kullanici.GetType().ToString());

Mesaj kutularında şu değerleri görürüz;

Hata değişkeninin tipi : <>f_AnonymousType0’3[System.String,System.DateTime,System.String]
Kullanici değişkeninin tipi : <>f_AnonymousType0’3[System.Int32,System.String,System.String]

Farkettiğiniz gibi, böyle bir tip oluşturmaya çalışırsak, derleme zamanında hata alırız, ama C# derleyicisi bizim için bu tipleri oluşturuyor.

Değişkenin tipini veremeyeceğimiz için, C# diline var anahtar kelimesi eklenmiştir.

var anahtar kelimesi sayesinde, değişkenin tipi atandığı değerden otomatik olarak çözümleniyor.

İsimsiz Tipler (Anonymous Types) IDisposable interface’ini uygulamadığı için, Disposable olamazlar.

Eğer yukarıdaki örneği geleneksel kodlama teknikleri ile yazacak olsaydık;

public class HataBilgi
{
	private string _Mesaj = string.Empty;
	private DateTime _Tarih = DateTime.Now;
	private string _Yer = string.Empty;

	public string Mesaj
	{
		get
		{
			return _Mesaj;
		}
		set
		{
			_Mesaj = value;
		}
	}

	public DateTime Tarih
	{
		get
		{
			return _Tarih;
		}
		set
		{
			_Tarih = value;
		}
	}

	public string Yer
	{
		get
		{
			return _Yer;
		}
		set
		{
			_Yer = value;
		}
	}

	public HataBilgi(string Mesaj, DateTime Tarih, string Yer)
	{
		this.Mesaj = Mesaj;
		this.Tarih = Tarih;
		this.Yer = Yer;
	}
}

public class KullaniciBilgi
{
	private int _Id = 0;
	private string _AdSoyad = string.Empty;
	private string _Yonetici = string.Empty;

	public int Id
	{
		get
		{
			return _Id;
		}
		set
		{
			_Id = value;
		}
	}

	public string AdSoyad
	{
		get
		{
			return _AdSoyad;
		}
		set
		{
			_AdSoyad = value;
		}
	}

	public string Yonetici
	{
		get
		{
			return _Yonetici;
		}
		set
		{
			_Yonetici = value;
		}
	}

	public KullaniciBilgi(int Id, string AdSoyad, string Yonetici)
	{
		this.Id = Id;
		this.AdSoyad = AdSoyad;
		this.Yonetici = Yonetici;
	}
}

public class HataLoglama
{
	HataBilgi Hata = new HataBilgi("Hata Mesajının Kendisi", DateTime.Now, "XClass.YMethod");
	KullaniciBilgi Kullanici = new KullaniciBilgi(42, "Engin Polat", "Ali Veli");

	string Loglanacak = string.Format("Hata Mesajı: {0}\nTarih: {1} {2}\nHatanın Oluştuğu Yer: {3}\n\nKullanıcıId: {4}\nKullanıcı Adı: {5}\nYöneticisi: {6}", Hata.Mesaj, Hata.ToShortDateString(), Hata.Tarih.ToLongTimeString(), Hata.Yer, Kullanici.Id, Kullanici.AdSoyad, Kullanici.Yonetici);

	File.WriteAllText(Loglanacak, @"C:\Log\Log.txt");

	MessageBox.Show(Hata.Mesaj, Hata.Tarih);
}

İsimsiz Tip yeteneklerini kullanarak yazdığımızda ise;

public class HataLogla()
{
	var Hata = new { Mesaj = "Hata Mesajının Kendisi", Tarih = DateTime.Now, Yer = "XClass.YMethod" };
	var Kullanici = new { Id = 42, AdSoyad = "Engin Polat", Yonetici = "Ali Veli" };

	string Loglanacak = string.Format("Hata Mesajı: {0}\nTarih: {1} {2}\nHatanın Oluştuğu Yer: {3}\n\nKullanıcıId: {4}\nKullanıcı Adı: {5}\nYöneticisi: {6}", Hata.Mesaj, Hata.ToShortDateString(), Hata.Tarih.ToLongTimeString(), Hata.Yer, Kullanici.Id, Kullanici.AdSoyad, Kullanici.Yonetici);

	File.WriteAllText(Loglanacak, @"C:\Log\Log.txt");

	MessageBox.Show(Hata.Mesaj, Hata.Tarih);
}

Aradaki fark açıkça ortada!

Yaklaşık olarak .Net Framework içerisinde binlerce class ve binlerce class içerisinde milyonlarca method vardır.

Her yeni .Net Framework versiyonunda bu class‘ların ve method‘ların bir kısmı yeni yöntemler / yeni teknikler ile baştan yazılıyor.

Bazen bu değişiklikler o kadar büyük oluyor ki, ilgili class veya method yeni bir isimle baştan yazılıyor ve eskisinin artık kullanılmaması öneriliyor.

Önceki Framework versiyonlarında yanlış konumlandırdıkları class veya method‘ları taşıdıkları durumlarda da aynı durum geçerli.

Geriye yönelik uyumluluktan dolayı, kullanılmaması önerilen class veya method‘lar üç versiyon daha yerinde durmaya devam eder.

Ama derleme zamanında uygulama geliştiriciye, ilgili class veya method‘un Obsolete olduğunu bildirir ve kodunu güncellemesini ister.

Bu özellik Obsolete Attribute sayesinde sağlanır.

Eğer biz de yazdığımız projelerimizde çeşitli class veya method’ları Obsolete yapmak istersek, aşağıdaki kodda gözüktüğü gibi yapabiliriz;

[Obsolete]
public class EskimisClass
{
	///
}

veya

[Obsolete("Bu method v4.5 versiyonundan itibaren kaldırılacak, lütfen yerine Ntv.YeniMedya.Veritabani sınıfında bulunan Baglan() methodunu kullanın. Ayrıntılı bilgi için http://www.xyz.com/Baglan sayfasına bakabilirsiniz")]
public void VeritabaniBaglan()
{
	///
}

Yukarıdaki kodda bulunan VeritabaniBaglan() method’unu kullanırken ve projemizi derlerken aşağıdaki ekranlar ile karşılaşırız;

C# dilinin bazı yetenekleri, aslında uygulama geliştiricilerin göremedikleri method’lardan gelmektedir.

Eğer geliştirdiğiniz uygulamanın assembly’lerini ILDASM tool’u ile açıp incelerseniz, bu method çağrılarını görebilirsiniz.

Eğer bilerek veya yanlışlıkla bu method’lardan birisi ile aynı isme sahip method oluşturmaya çalışırsanız, derleme anında (compile-time) hata alırsınız.

Bu rezerve method isimlerini inceleyelim;

Özellikler (Properties) için Rezerve Methodlar;

Class veya Struct‘larınıza eklediğiniz özellikler, derleme zamanında

T add_{OzellikAdi}
void set_{OzellikAdi}(T value)

şablonunda iki method’a dönüştürülür. Class veya Struct‘ınıza bu şablona uyan method ekleyemezsiniz.

Indexer’lar için Rezerve Methodlar;

Indexer’larınız derleme zamanında

T get_Item(Parametre)
void set_Item(Parametre, T value)

şablonunda iki method’a dönüştürülür.

Yıkıcılar (Destructors) için Rezerve Methodlar;

Class veya Struct‘ınıza eklediğiniz Destructor kodu derleme zamanında

void Finalize()

method’una dönüştürülür. Class veya Struct‘ınıza Finalize() method’u eklemeye çalıştığınızda derleme zamanında uyarı alırsınız.

Olaylar (Events) için Rezerve Methodlar;

Olaylarınız için derleme zamanında kodunuza

void add_{EventAdi}(T callback)
void remove_{EventAdi}(T callback)

methodları eklenir.

Uygulamalarımızı geliştirirken birçok class veya struct yazmamız gerekir.

Bu class veya struct‘ların hemen hepsinde özelliklere (properties) ihtiyaç duyarız.

Çünkü, local değişkenlerin public değil, private olmasını isteriz. Bu durumda yapmamız gereken public olmasını istediğimiz local değişkenlere birer tane özellik (property) yazmaktır.

Örnek Personel Class‘ı aşağıdaki gibi olacaktır;

public class Personel
{
	private int PersonelId;
	private string AdSoyad;
}

public class Personel
{
	private int _PersonelId;
	private string _AdSoyad;

	public int PersonelId
	{
		get { return _PersonelId; }
		set { _PersonelId = value; }
	}

	public string AdSoyad
	{
		get { return _AdSoyad; }
		set { _AdSoyad = value; }
	}
}

Sadece okuma/yazma yapan iki özellik için ne faz kod yazdık, değil mi?

Eğer get/set blokları arasına özel iş yapan kod yazmamız gerekiyorsa, yukarıdaki gibi yapmaya devam etmeliyiz.

Fakat sadece okuma/yazma yapan özellikleri C# 3.0‘dan itibaren daha kısa yazabiliyoruz;

public class Personel
{
	public int PersonelId { get; set; }

	public string AdSoyad { get; set; }
}

Gördüğünüz gibi local değişkenlerin oluşturulması ve yönetilmesi işini yapmakla uğraşmıyoruz.

Eğer local değişkenlerin nasıl oluşturulduğunu merak ediyorsanız, projenizi compile ettikten sonra, ortaya çıkan exe/dll dosyasını ILDASM (Intermediate Language Disassembler) tool’u ile açıp bakabilirsiniz.

PersonelId özelliği için <>k__AutomaticallyGeneratedPropertyField0 isimli bir değişkenin oluşturulduğu ve tipininde int olduğunu göreceksiniz.

Otomatik oluşturulan değişken’in ismini herhangi bir kod parçasında kullanmaya çalışırsak, derleme (compile) zamanında yazım hatası (syntax error) alırız, yani local değişkenleri kullanamayız.

Eski stil kodlamada sadece okunabilir (readonly) veya sadece yazılabilir (writeonly) property tanımlayabiliyorduk. Bunu yeni stil kodlamada da yapabilir miyiz?

Cevap Evet, aşağıdaki kodu inceleyin;

public class Personel
{
	public int PersonelId { get; private set; }
	public string AdSoyad { private get; set; }
}